دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶

علیرغم تلاش های مستمر در ساخت شناور های ایمن و استفاده از تجهیزات پیشرفته و مدرن در صنعت دریایی، اعم از تجهیزات ناوبری و کمک ناوبری، سوانح دریایی همچنان بوقوع پیوسته و منجر به صدمات جانی، خسارات مالی و آلودگی های محیط زیست دریایی می شود.
اهمیت بررسی سوانح در صنعت دریایی برای دست اندرکاران این صنعت پوشیده نمی¬باشد. سوانح معمولاً فقط با یک علت ساده اتفاق نمی افتند. بسیاری از حوادث شامل عوامل چند جانبه و بهم پیوسته از قبیل، نادیده گرفتن دستورالعمل ها، نقص فنی تجهیزات، خطا ها و یا تغییرات پیش بینی نشده و ... می باشند.
هر یک از این شرایط میتواند زمینه ساز بروز یک سانحه باشد؛ فقط زمان حادثه و شدت عواقب آن مشخص نیست. لذا بررسی دقیق، موثر و بموقع سوانح، می¬تواند به شناخت عوامل و ریشه های سوانح بوقوع پیوسته منجر شود. احصاء درس های آموختنی و انجام اقدامات اصلاحی پس از شناسایی عوامل بروز یک سانحه، از طریق تدوین و یا بازنگری قوانین و دستورالعمل ¬ها، منجر به ارتقاء ایمنی و استاندارد ها در صنعت دریانوردی می¬گردد.
بر این اساس و در راستای رعایت قوانین بین المللی و مقررات ملی یک کشور، الزاما سوانح دریایی در کشور های صاحب سواحل و مجاور با دریا ها و اقیانوس ها و کشور هایی که بنحوی با فعالیت ها و صنعت کشتیرانی مرتبط می باشند، مورد بررسی قرار می گیرد.
در کشور جمهوری اسلامی ایران نیز با توجه به گستردگی سواحل و مجاورت با بستر های آبی دنیا و از سویی با توجه به صنعت فعال و رو به پیشرفت دریایی و کشتیرانی آن، بررسی سوانح دریایی از جنبه های گوناگون الزامی بوده و بصورت تخصصی و مداوم انجام می گردد.

سوانح دریایی

هدف

هدف از بررسی سوانح دریایی فارغ از تعیین و شناسایی مقصر یا مقصرین بروز سانحه، صرفا بمنظور پیشگیری از وقوع سوانح دریایی مشابه در آینده بوده و جهت تعیین میزان مسئولیت یا قصور افراد نمی¬باشد.
ایـن بررسـی ها، شرایط و چگونگی سانحه را تشریح نموده و بـا جمـع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات مرتبط، عواملی را که در وقوع آن سهیم بوده انـد، مشخص و در خاتمه نتیجه گیری لازم را در چارچوب فنی و ایمن ارائه می نماید.
بنابراین در بررسی سوانح بوقوع پیوسته شناخت مقصر یا مقصرین سانحه در شرح وظایف مسئولین و بازرسان بررسی سوانح دریایی قرار نمی¬گیرد.
بعبارتی دیگر، فرآیند بررسی ¬های سوانح دریایی فارغ از معذوریت های اداری و بصورت مستقل از بررسی های جنحه، قضایی، اداری و جرائم مدنی انجام می¬پذیرد.
سوانح دریایی

الزامات و مراجع

بطور عام منظور از الزامات، مواردیست که طبق آن یک کشور ملزم می گردد تا مسئولیت و انجام بررسی سوانح دریایی بوقوع پیوسته در حوزه استحفاظی خود را بر عهده گیرد.
بطور خاص نیز این الزامات به شیوه ها و یا فرآیند های تخصصی یک بررسی سانحه دریایی پرداخته و کشور را ملزم به ارائه راهکاری مناسب در این خصوص می نماید تا بر اساس ملیت و پرچم کشتی/تاسیسات دریایی سانحه دیده، محدوده وقوع سانحه و میزان ذینفع بودن کشور در عواقب سانحه، بررسی های مقتضی را اجرا نماید.
در حوزه تخصصی بررسی سوانح دریایی، کشوری که متعهد به رعایت الزامات مذکور می باشد، ضمن تعیین متولی و نماینده خود در اجرای این تعهدات، می تواند مسئولیت های خود را از طریق نهاد ها و یا ارگان های وابسته یا مستقل، اجرایی نماید.
کشور جمهوری اسلامی ایران نیز بر اساس الزاماتی بشرح ذیل، رعایت مسئولیت های اجرایی خود را در زمینه بررسی سوانح دریایی، بر عهده سازمان بنادر و دریانوردی قرار داده است. مجموعه این الزامات بشرح ذیل می باشد:

1. کنوانسیون های الحاقی و قطعنامه های سازمان بین المللی دریانوردی:

• IMO 1948 – Article 28
• UNCOLS 1958 – Article 2 and 94/7
• SOLAS 1974 – Chapter I, Regulation 21 and Chapter XI-1, Regulation 6
• MARPOL 1973/78 – Article 8 and 12
• LOAD LINE 1966 – Article 23
• MLC 2006 – Regulation 5.1.6
• Resolution MSC.255(84) - Casualty Investigation Code

2. قوانین، آئین نامه ها و بخشنامه های داخلی جمهوری اسلامی ایران:

• قوانین و مقررات دریایی و بندری ایران مصوبه29/06/1343 – بخش سوم، آئین نامه بندر های ایران مصوب 24/10/1317 : فصل یکم، ماده 1 ، بند 17 – فصل دهم، ماده 49 – فصل یازدهم، ماده 62
• قانون اصلاح قانون دریایی ایران مصوبه12/08/1391- ماده 25
• دستورالعمل اجرائی نحوه بررسی سوانح دریایی مصوبه مهر ماه 1390هیئت عامل سازمان بنادر و دریانوردی

دامنه فعالیت

دامنه فعالیت کشور های متعهد و یا نهاد هایی که از طرف آن ها بعنوان نماینده ویژه در بررسی یک سانحه دریایی انتخاب و معرفی می گردند، فقط در حوزه سوانح مرتبط با فعالیت شناور ها می باشد. بعنوان مثال حوزه فعالیت کشور جمهوری اسلامی ایران در خصوص بررسی سوانح دریایی، تحت موارد ذیل تعریف و انجام پذیر می باشد:
1. بررسی سوانح شناور های تحت پرچم جمهوری اسلامی ایران در داخل و یا خارج از کشور؛
2. بررسی سوانح مربوط به شناور هایی با پرچم خارجی که در آب های تحت حاکمیت و صلاحیت جمهوری اسلامی ایران بوقوع پیوسته؛
3. بررسی سوانح مربوط به شناورهایی با پرچم خارجی که حامل سرنشینانی با ملیت جمهوری اسلامی ایران باشند؛
4. بررسی سوانحی که کشور جمهوری اسلامی ایران بنحوی در آن ذینفع باشد؛
5. شناسایی علل و عوامل و خطاهای انسانی در بروز سوانح و یا رخداد های دریایی؛
6. ارائه توصیه و اقدامات اصلاحی بمنظور پیشگیری و کاهش سوانح و رخدادهای دریایی و انجام پیگیری¬های لازم جهت حصول اطمینان از اجرای آنها؛
7. انتشار علل و عوامل وقوع سوانح دریایی بررسی شده و ابلاغ درس های آموختنی از سوانح و رخداد های دریایی به کلیه قشر های مرتبط، جهت ارتقاء استاندارد های ایمنی، دریانوردی و حفاظت از محیط زیست دریایی.
سوانح دریایی

چه سوانحی بررسی می شوند؟

با توجه به الزامات و دامنه فعالیت کشور های متعاهد، سوانحی که مشمول موارد ذیل می باشند، می تواند مورد بررسی قرار گرفته و در صورت احصاء پیشنهادات و دروس آموختنی جدید، گزارشات مربوطه بنحوه شایسته ای و قابل دسترس برای عموم، منتشر گردد:
1. سوانحی که طبق تقسیم بندی کد MSC.255(84) جزء سوانح دریایی بسیار شدید و یا شدید قرار می گیرند.
2. سوانحی که بررسی آنها منجر به شناسایی نقاط ضعف یا بهبود در ساختار قوانین، مقررات، احکام، دستورالعمل ها و آئین نامه ها می گردد.
3. سوانحی که اثر مخرب بر محیط زیست داشته باشند.
4. بررسی رخداد های دریایی (Incident) که منجر به توقیف کشتی تحت پرچم، توسط سیستم کنترل و بازرسی کشور دیگری شده باشد.
5. بررسی رخداد های دریایی (Incident) که منجر به زیر سوال رفتن گواهینامه های صادره یک کشور برای خدمه کشتی ها، توسط سیستم کنترل و بازرسی کشور دیگری شده باشد.

سوانح دریایی

تعاریف اختصاصی

سانحه دریایی (Marine Casualty)

رویداد و یا زنجیره ای از رویداد ها در رابطه با عملیات دریایی مربوط به شناور ها، تجهیزات و تأسیسات، که حاصل و نتیجه آن می تواند هر یک از عوامل ذیل باشد:
1. مرگ و میر و یا مصدومیت جدی و وخیم انسان
2. از دست رفتن انسان (مانند آدم به دریا)
3. غرق شدن، از دست رفتن و یا ترک شناور توسط خدمه
4. هر گونه خسارت ساختاری به شناور بگونه ای که:
4.1 اثر قابل توجه بر تمامیت شناوری، کارایی و ویژگی های عملیاتی شناور و یا تأسیسات و تجهیزات داشته باشد.
4.2 نیازمند تعمیرات اساسی و یا تعویض بخش های مهم از ساختار باشد.
4.3 منجر به تخریب و انهدام شناور و یا تأسیسات و تجهیزات گردد.
5. برخورد، به گل نشستن، تصادم و از کار افتادگی شناور
6. هر گونه خسارت وارده به ساختار خارجی و داخلی شناور بگونه ای که ایمنی شناور و یا شناور های اطراف و افراد را بصورت جدی به مخاطره بیندازد.
7. خسارت جدی بصورت بالفعل و یا بالقوه به محیط زیست که حاصل صدمه به یک و یا چند شناور بوده و یا نتیجه به آب انداختن کالاهای خطرناک شناور سانحه دیده باشد.

سوانح دریایی بسیار شدید (Very Serious Casualty)

به سوانحی گفته می شود که منجر به از دست رفتن شناور (ها)، تلفات جانی و یا باعث صدمه های شدید محیط زیست دریایی شود.

• سوانح شدید (Serious Casualty)

به سوانحی گفته می شود که جزء سوانح بسیار شدید بشمار نمی آیند و عبارتند از: حریق، انفجار، تصادف، به گل نشستن، تصادم، مصدومیت شدید انسانی، خسارت ناشی از هوای طوفانی و شرایط بد دریا، خسارت ناشی از برخورد با توده یخ، ایجاد ترک یا شکاف و نقص در بدنه شناور و یا در شناور که منجر به صدمات ساختاری گردد و همچنین قابلیت دریانوردی خود را از دست بدهد، مانند نفوذ آب در بدنه، از دست دادن نیرو محرکه، وارد آمدن خسارات عمده به محل اقامت کارکنان شناور و آلودگی محیط زیست (صرف نظر از مقدار آلودگی)، آلودگی و خطرات ناشی از به آب افتادن کالاهای خطرناک از شناور سانحه دیده، نیاز به یدک کش و سایر موارد مشابه.

• سوانح دریایی خفیف (Less Serious Casualty)

به سوانحی اطلاق می شود که در زمره سوانح شدید و بسیار شدید قرار نگرفته و ارسال گزارش مربوط به این نوع سوانح، همانند رخداد های دریایی در نظر گرفته می شوند.

• رخداد دریایی (Marine Incident)

به معنای رخداد و یا زنجیره ای از رخدادها به جز سوانح دریایی(Marine Casualty) که در ارتباط مستقیم با عملیات ها و فعالیت های مربوط به شناور های در مخاطره بوده و اگر اقدامات اصلاحی صورت نگیرد، امکان به خطر افتادن ایمنی شناور، سرنشینان آن ، افراد دیگر و محیط زیست دریایی وجود خواهد داشت. لازم بذکر است رخداد دریایی به قصور عمدی و یا عملکرد سوء افراد به قصد صدمه رساندن به ایمنی شناور، خدمه یا محیط زیست دریایی اطلاق نمی گردد.

• صدمه شدید به محیط زیست دریایی (Severe Damage to the Marine Environment)

شامل صدماتی هستند که اثر مخرب بر محیط زیست دریایی داشته و میزان آلودگی و صدمه به محیط زیست، بسیار زیان آور ارزیابی شده است.

• بررسی سوانح یا رخداد های دریایی (Marine Safety Investigation)

به انجام هر گونه تحقیق، پرس و جو، مصاحبه و بازرسی سوانح یا رخداد های دریایی در زمینه ایمنی و در حوزه دریا و دریانوردی، با هدف پیشگیری از تکرار سوانح و یا رخداد های مشابه در آینده اطلاق شده و شامل جمع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات و مستندات بدست آمده، بهمراه شناسایی عوامل مسبب، نتیجه گیری و در صورت لزوم ارائه توصیه های پیشگیرانه ایمنی می باشد.

• دروس آموختنی سوانح (Lesson to be Learn)

نتایج بدست آمده از بررسی یک سانحه دریایی و عوامل بروز آن، که بمنظور پیشگیری از وقوع سوانح مشابه حائز اهمیت و مورد توجه می باشد.

سوانح دریایی

دسته بندی سوانح دریایی

بر اساس بخشنامه MSC-MEPC,۳/Circ.۴ مورخ 28/08/2013 انواع سوانح دریایی بشرح ذیل دسته بندی میشوند:

دسته بندی سوانح دریایی

سازمان بنادر و دریانوردی بعنوان مرجع دریایی دولت جمهوری اسلامی ایران، تحت عنوان کشور صاحب پرچم، کشور صاحب بندر، کشور ساحلی و یا کشور ذینفع در سوانح دریایی، طبق دامنه فعالیتی خود، به بررسی و تحقیق سوانح دریایی پرداخته و در صورت وجود کشور دیگری بعنوان کشور صاحب پرچم، کشورصاحب بندر،کشور ساحلی و یا کشور ذینفع، معاونت امور دریایی در سازمان بنادر و دریانوردی، تدابیر لازم را جهت تعامل، هماهنگی، ارتباط و همچنین انتخاب کشور اصلی و مرجع بررسی کننده سانحه و یا رخداد دریایی، اتخاذ می¬نماید.
از آنجایی که ساختار سازمان یافته بررسی سوانح دریایی در تشکیلات سازمانی بصورت کمیته ای مدیریت و اجرا گردیده و اصطلاحا "کمیته محور" می باشد، بررسی سوانح دریایی در کلیه بنادر اصلی کشور نیز بهمین منوال پیگیری می شود.
در همین راستا و به موازات کمیته بررسی سوانح دریایی مستقر در سازمان بنادر و در یانوردی، کمیته بررسی سوانح دریایی منطقه ویژه اقتصادی بندر امیرآباد از سال 1389 در مجموعه معاونت دریایی و بندری تشکیل گردیده و بعنوان نماینده مرجع دریایی و متولی امر تحقیق و بررسی سوانح دریایی در منطقه دریای خزر، فعالیت می نماید.
کمیته سوانح دریایی بندر امیرآباد
دارای ساختار دبیر خانه ای متشکل از رئیس کمیته، نائب رئیس کمیته، دبیر کمیته، بازرسین و مشاورین می باشد که بصورت تخصصی در زمینه های مختلف دریایی تجارب لازم را کسب نموده اند.
بازرسین کمیته متشکل از کارشناسان عرشه و موتور کشتی می باشند که تحت نظر و ابلاغ رئیس/ نائب رئیس کمیته، بررسی یک سانحه بوقوع پیوسته را در حوزه فعالیت بندر آغاز می نمایند.
مستندات گردآوری شده و تحقیقات انجام شده توسط بازرسان، پس از تحویل به دبیر کمیته، بصورت گزارشی جامع در کمیته ارائه گردیده و مورد تحلیل و ارزیابی اعضا قرار می گیرد. 

کمیته سوانح دریایی بندر امیرآباد

دبیرخانه بررسی سوانح دریایی

دبیرخانه بررسی سوانح دریایی به نوعی بعنوان هسته اصلی کمیته محسوب می شود. این قسمت در هنگام اطلاع از وقوع سانحه دریایی و دریافت پیام اولیه آن، ابتدا جنبه های مختلف سانحه را مورد ارزیابی قرار داده، سپس نسبت به اعزام بازرسان به محل سانحه اقدام می نماید. 

در این حین گزارشات لازم نیز به ارگان های ذیربط از جمله کمیته اصلی بررسی سوانح دریایی در سازمان بنادر و دریانوردی ارسال می گردد.
سوانح در دبیرخانه کمیته بررسی سوانح بصورت مجزا مورد بررسی قرارمی گیرد و پس از تجزیه و تحلیل لازم، راهکار های پیشنهادی و یا الزامی، جهت جلوگیری از بروز سوانح مشابه استخراج می گردد.
نتایج بدست آمده از خروجی جلسه کمیته بررسی سوانح دریایی در قالب دروس آموختنی بنحو مقتضی از جمله قرار دادن مطالب بر روی سایت بندر امیرآباد به نشانی http://apsez.ir بین مراجع ذیربط و ذینفعان منتشر می گردد و چنانچه خروجی جلسه، الزامی را متوجه ذینفعان مرتبط با سانحه نماید، مکاتبات لازم در سیستم اداری صورت گرفته و یا موارد بصورت بخشنامه از طریق سازمان بنادر و دریانوردی ابلاغ می گردد.

اعضا کمیته بررسی سوانح دریایی بندر امیرآباد

اعضا کمیته بررسی سوانح دریایی بندر امیرآباد

منطقه تحت پوشش و فعالیت کمیته بررسی سوانح دریایی بندر امیرآباد

کمیته بررسی سوانح دریایی بندر امیرآباد مستقر و تحت نظر معاونت دریایی و بندری اداره بنادر و دریانوردی منطقه ویژه اقتصادی امیرآباد، بعنوان مرجع دریایی و به نیابت از کمیته اصلی بررسی سوانح دریایی سازمان بنادر و دریانوردی و در چارچوب الزامات بین المللی و ملی، به بررسی سوانح دریایی بوقوع پیوسته در آب های دریای خزر و واقع در منطقه شرقی استان مازندران می¬ پردازد.
دامنه جغرافیایی فعالیت کمیته مذکور مطابق با محدوده تحت پوشش مرکز هماهنگی جستجو و نجات دریایی و مقابله با آلودگی دریایی منطقه ویژه اقتصادی بندر امیرآباد می باشد.

منطقه تحت پوشش و فعالیت کمیته بررسی سوانح دریایی بندر امیرآباد